از زمانی که مدل‌های هوش مصنوعی متنی یا همان مدل‌های بزرگ زبانی (Large Language Model) مثل ChatGPT ارائه شدند، همیشه یک مشکل بزرگ داشتند، این که زبان‌نفهم بودند! در واقع این زبان نفهمی در مدل‌های کوچک‌تر مثل مارال شاید بیش‌تر دیده می‌شد اما منظور و مقصود این مطلب، هذیان‌گویی یا درک نکردن مطالب ورودی نیست، بلکه عدم درک درست از ابزارهاییه که به خورد مدل‌ها داده میشه. این مساله، در ابتداء با عوامل هوش مصنوعی یا همان ایجنت‌ها حل شد. ساخت یک ایجنت کار بسیار ساده‌ایه و خب این موضوع اینجا پوشش داده شده و می‌تونید اون رو بخونید.

اما در سال گذشته شرکت Anthropic که سازنده مدل Claudeئه ابزاری ارائه کرد به اسم MCP که باید ببینیم چیه و چطور کار می‌کنه. در این پست، تمام تلاشم اینه که به ساده‌ترین زبان ممکن، MCP Serverها و این که چطور مشکل زبان‌نفهمی رو حل کردند رو برای شما توضیح بدم چون تا جایی که گشتم مطالب فارسی خوبی در موردش نبود یا اگر هم بود، در صفحات اینستاگرامی و تلگرامی بود که در وب قابل دسترسی نیستند.

اصلا MCP چیه و چطور کار می‌کنه؟

خب این یک سوال خیلی مهمه. ابتدا باید ببینیم MCP یعنی چی و چطور کار می‌کنه و چرا انقدر مهمه. پس اول بیایید یک فرض داشته باشیم. این فرض ممکنه خیلی شبیه به تست اتاق چینی (یکی از تست‌های مطرح و مشهور هوش مصنوعی) به نظر بیاد و خب تا حد زیادی همونه. اول اتاق چینی رو توضیح میدم و بعد یک مثال ملموس‌تر می‌زنم و بعد می‌ریم سراغ ادامه ماجرا.

تست اتاق چینی به این شکله که اگر شما در یک اتاق گیر بیفتید و یک سری ابزار و وسایل باشه، همراه اونا هم یه سری راهنما به زبان چینی، احتمالا صرفا با دنبال کردن نمادهایی که در راهنماها وجود داره می‌تونید در اون اتاق زنده بمونید و یا ازش بیایید بیرون. این موضوع در زبان‌آموزی و مثال ملموس‌تر ما، کاربردیه. چطور؟

فرض کنیم شما بخواهید زبان اسپانیایی یاد بگیرید (زبانی به شدت راحت‌تر از چینی) و خب احتمالا یکی از کارهایی که می‌کنید اینه که زبان گوشی یا رایانه شخصیتون رو به زبان اسپانیایی تغییر می‌دید. در این حالت جاهای آشنا رو می‌بینید. مثلا می‌تونید درک کنید که دکمه‌های قرمز احتمالا برای پاک یا متوقف کردن هستند، دکمه‌های سبز برای تایید و اجرا و الی آخر.

حالا MCP دقیقا همینه، یک راهنماست که مدل هوش مصنوعی بتونه از اتاق چینی بیاد بیرون. چطوری؟ با کمک Context. در واقع اسمش روشه Model Context Protocol یا «شیوه‌نامه متن مدل». و حتی چیز خیلی جدیدی هم نیست، فقط یک روش متفاوت از روش‌های پیشینه که برای اجرای ایجنت‌ها داشتیم.

ساز و کار  MCP زیر ذره‌بین

به جای این که این قسمت رو با دیاگرام‌های غیرقابل فهم پر کنم، خیلی ساده در مورد یک مساله فرضی توضیح می‌دم و MCP رو بیشتر می‌شکافم.

اول از همه، اگر دقت کنید اکثر MCP ها عنوان Server رو یدک می‌کشن، یعنی یک خدمتی ارائه میدن. پس کلاینت ما اینجا، خود مدل هوش مصنوعیمونه. مثلا Claude, ChatGPT یا حتی مدلی که توسط Ollama داریم روی کامپیوتر شخصیمون ران می‌کنیم.

یک سناریوی فرضی داریم. مثلا شما می‌خواهید از جایی مثل «اسنپ‌فود» سفارش ثبت کنید. وارد رابط هوش مصنوعی می‌شید و بهش می‌گید «برای من از رستوران X یک کارامل ماکیاتو ۱۰۰٪ عربیکا سفارش بده».

حالا چه اتفاقاتی در پشت صحنه رخ می‌ده؟

• اول، MCP Server لیست ابزارهای خودش رو برمی‌گردونه. اینجا می‌تونه list_cafes باشه، می‌تونه get_order باشه و … . هرکدوم از این ابزارها، همراه یک توضیح ریزی بر می‌گردند. شبیه به چیزی که در Open API یا همون Swagger داریم.
• اینجا مطابق ابزارها و توضیحاتشون، مدل ما باید درخواست رو بشکنه. پس چه کار می‌کنه؟
  • طبق پرامپت اولیه ما، اسم رستوران رو تشخیص میده و منوش رو از ابزار مورد استفاده، دریافت می‌کنه.
  • با ابزار جست و جو در منو، درک می‌کنه آیا کارامل ماکیاتو به صورت ۱۰۰ عربیکا موجود دارند یا نه. ممکنه اینجا از ابزار «بررسی موجودی» هم استفاده کنه.
  • در صورت موجود بودن، ممکنه به ما بگه موجوده و قیمتش ۱۰۰ هزار تومان به ازای هر فنجانه. ۲۰ هزار تومان هم هزینه ارسالش به آدرس شماست.
  • اینجا شما می‌گید «بسیار عالی سفارش رو ثبت کن».
  • بعد اینجا، ابزار ثبت سفارش رو صدا می‌زنه. بعد از اون، به شما یک سفارش تایید نشده میده، همراه لینک پرداخت. بعد از پرداخت شما، احتمالا یک ریکوئست دیگه میره سمت سرور که چک کنه پرداخت شده یا نه. حتی اینجا ممکنه شماره پرداخت و … هم از شما دریافت بشه که با ابزار متناسب، چک کنند آیا این پرداختی انجام شده که سفارش انجام شه یا خیر.
  • بعد از اون شما صرفا با «چت کردن» می‌تونید از وضعیت سفارشتون آگاه شید.
• پس از این، هربار بخواهید سفارشی ثبت کنید، یک MCP بین شما و اسنپ‌فود هست که سفارشتون رو مثل سابق (زنگ زدن به رستوران و درخواست یک سفارش خاص) ثبت و پردازش کنه.

عملکرد MCP به این شکله و خب همونطوری که می‌بینید، در واقع به جای این که چند ابزار رو به زور بخواهیم به خورد مدل زبانی بدیم، همه رو می‌بریم زیر پرچم یک ابزار و اون رو تبدیل می‌کنیم به یک MCP سرور.

مزایا و معایب MCP ها

طبیعتا وقتی یک ابزار جدید معرفی میشه، مزایا و معایب اون هم باید زیر نظر داشته باشبم. به همین خاطر، اینجا مزایا و معایبی که خودم بهش رسیدم رو هم براتون لیست می‌کنم که خب شاید در استفاده از MCPها مد نظر داشته باشیدش.

مزایای MCPها

• استانداردسازی ارتباط با ابزارها: از اونجایی که MCP یک پروتکل یا شیوه‌نامه به حساب میاد، میشه گفت که همه چیز رو به شکل استانداردی درمیاره. پس این موضوع، موضوع مهم و حائز اهمیتی خواهد بود. در واقع می‌دونیم که یک استاندارد جامع داریم که مدل‌های زبانیمون بتونن بفهمنشون.
• کنترل بهتر روی جریان داده: از اونجایی که وظیفه اصلی مدل زبانی ما میشه تبدیل محتوای «قابل خواندن برای انسان» یا Human Readable به محتوای «قابل خواندن برای کامپیوتر» یا Machine Readable (محتوایی مثل XML, JSON, YAML و …) کنترل بهتری روی جریان داده‌ها هم خواهیم داشت. در واقع می‌تونیم اینجا داده‌های ورودی کاربر رو هم ذخیره کنیم و مورد بررسی قرار بدیم (طبیعتا با اطلاع کاربر).
• مقیاس‌پذیری: یکی از بزرگترین گلوگاه‌های بیزنس‌های هوش مصنوعی، همیشه مقیاس‌پذیری نسبتا پایینیه که دارند. تقریبا هرجایی که مانی رو پرزنت می‌کردم، بعد از این سوال کلیشه‌ای مسخره که با میدجرنی چه فرقی داره می‌پرسیدند شما چطوری اسکیل می‌کنید؟ خب MCPها این مساله رو هم حل می‌کنند. در واقع می‌تونن برای چند مدل، چندین و چند کاربر و … همزمان کار کنند و مشکلات مرتبط رو به راحتی کاهش بدن.

معایب MCPها

• پیچیدگی در پیاده‌سازی اولیه: از اونجایی که میشه MCPها رو نوعی از IaC یا Infrastructure as Code دونست، میشه گفت این مشکل جهان‌شمول پیاده‌سازی اولیه طولانی رو همه ابزارهای این‌چنینی دارند. حداقل روی خوب ماجرا اینه که این کار «فقط یک بار» انجام داده میشه و بعدش نیاز به تکرار مکررات نیست.
• وابستگی به کیفیت مدل: طبیعتا مدلی مثل Gemma 27B با مدلی مثل OpenAI GPT 5 در کیفیت یکسان نیست و باید این رو هم خودتون و هم مشتری‌های احتمالیتون در نظر بگیره. حالا باز با استفاده از مدل‌های بزرگتر، این مشکل تا حد زیادی پوشش داده میشه. یعنی رفتن سمت مدلی مثل GLM یا Kimi K2 یا DeepSeek V3.1 و …، این مسائل رو می‌تونیم تا حد بسیار خوبی حل کنیم.
• استفاده زیاد از توکن: در نهایت، از اونجایی که هربار مدل رو در نقش «کلاینت» قرار می‌دیم، تعداد زیادی توکن مصرف میشه که البته این موضوع هم تا حد خیلی خوبی، توسط شرکت‌هایی مثل Cloudflare یا حتی خود آنتروپیک، در حال حل شدنه که در آینده نه چندان دور در موردش خواهم نوشت.

همانطور که می‌بینید، MCP هم روش خالی از عیب و ایرادی نیست ولی روش مطمئن و خوبی برای اجرای ابزارهامون از طریق مدل‌های زبانیه. شما می‌تونید از این روش استفاده کنید و مثلا گوگل کلندر یا اینستاگرامتون رو مدیریت کنید یا چند مدل رو به هم متصل کنید و یک ابرابزار بسازید. در نهایت، همه چیز برمی‌گرده به این که خودتون قصد انجام چه کاری داشته باشید.

سخن پایانی

در پایان باید این موضوع رو متذکر بشم که هوش مصنوعی، مثل همه ابزارهایی که تا الان ازش استفاده کردیم، یک ابزاره. یک ابزار برای پیش‌برد کارهامون و به قول سرمایه‌گذاران سیلیکون‌ولی، برای انجام کارهای بیشتر در زمان کوتاهتر و خب دلیل محبوبیت و جذابیت زیادش هم برای عموم مردم، تا الان همین بوده. هرچیزی که هم که حول هوش مصنوعی ساخته شده مثل همین MCP ها، دقیقا برای اینه که زندگی ما راحتتر بشه و کارهای تکرار پذیرمون کمتر.

اگر علاقمند به محتوای هوش مصنوعی در این سبک هستید، علاوه بر این بلاگ می‌تونید کانال تلگرام من رو هم دنبال کنید و اونجا هم مطالب کوتاه و اخباری که در این مورد می‌نویسم رو مطالعه کنید.

مدت زیادی می‌شد که هرجا برای جذب سرمایه یا حتی حمایتی برای پلتفرم هوش مصنوعی مانی می‌رفتم، سوال اصلی این بود «چرا یک API از دالی یا میدجرنی نمی‌گیری خودتو راحت کنی؟» و حتی با این که خیلی هم حرف بی‌راهی نیست و تولیدکننده تصویر چیز خاصی نیست که بابت دیتا بخواهیم نگرانی بزرگی داشته باشیم، پاسخ‌های متعددی می‌دادم.

و خب طبیعیه که در طی چند سال گذشته سرویس‌های زیادی مانند اول‌ای‌آی اومدند که به شما امکان ساخت wrapper روی APIهای مدل‌های زبانی و تصویری متعددی رو میدن. در این مطلب، میخواهیم یک بررسی جامعه داشته باشیم که چرا این API wrapper ها می‌تونن ما و کسب و کارمون رو به ته دره هدایت کنند 🙂

اصلا API Wrapper یعنی چی؟

در دنیای هوش مصنوعی ما دو تا راه داریم که یک محصول بسازیم. تقریبا میشه گفت بسته به شرایط، یکی می‌تونه نسبت به اون یکی برتری داشته باشه اما در این مطلب، میخواهیم ببینیم که «معایب» ساخت API Wrapper چیه. به همین خاطر اول به این پرسش باید پاسخ داد که «اصلا API Wrapper یعنی چی؟»

فعل wrap در زبان انگلیسی یعنی چیزی که به چیز دیگر احاطه پیدا می‌کنه و اون رو می‌پوشونه. یعنی ما ابزاری بسازیم که در واقع فقط فرانت‌اند یک API معروف (مثل OpenAI) باشه.

حالا خیلی‌ها این API رو مستقیم از OpenAI یا DeepSeek یا MiniMax تهیه می‌کنند، یا از واسطه‌های خارجی مثل UseAPI و OpenRouter و یا این که از واسطه داخلی مثل اول‌ای‌آی و لیارا.

در این مقاله، کاری نداریم که API از کجا تهیه میشه، بلکه اصل داستان اینه که چرا این روش، در خیلی موارد روش خوبی برای توسعه محصول نیست و راه‌حل‌های جایگزین چی می‌تونه باشه.

چرا ساخت API Wrapper ایده خوبی نیست؟

در اینجا مواردی رو میارم که ساخت API Wrapper ایده خوبی نیست. شاید در پستی در آینده، مواردی رو برشمردم که اتفاقا می‌تونه ایده خوبی هم باشه.

در حال حاضر، تمرکز ما روی اون دوستانیه که با API دمو می‌کنند و مدعی میشن مدل خودشونه و این داستانا که اتفاقا عمدتا هم وقتی به سیستم‌های Air Gap یا لوکال میان، تازه مشخص میشه دموشون چقدر دروغ و دغل بوده.

خلاقیت رو ازمون می‌گیره

اولین و شاید مهم‌ترین بخش استفاده از APIها دقیقا اینه که خلاقیت ما رو می‌گیره. مثلا در نسخه‌های اولیه مانی، یک جا روشی که «میدجرنی» برای تولید عکس پیش می‌گرفت رو برای ساخت تصویر با کمک مدل خودمون تست کردم و نتیجه‌ش رو می‌تونید از این لینک مطالعه کنید.

اینجا، اگر خودم دست به Google Colab و Stable Diffusion نمی‌بردم، قاعدتا امکان این که بتونم پروسه میدجرنی رو تا حد زیادی مهندسی معکوس کنم، وجود نداشت.

جریان داده دست خودمون نیست

جریان داده در کسب و کارهای مختلف مهمه، کدهای شما، نامه‌های اداری و اطلاعات مشتریانتون مهمه. نتیجتا اگر میخواهید امنیت بالاتری رو داشته باشید، بهتره از APIها استفاده نکنید.

یا اگر هم سراغ API ها می‌رین، برید سراغ خود تامین‌کننده‌های رسمی. به جز خود OpenAI و Anthropic و DeepSeek معمولا Open Router و Together AI هم جزء تامین‌کنندگان رسمی مدل‌های زبانی هستند. همچنین Fal AI, Runware و Replicate هم جزء تامین‌کنندگان رسمی مدل‌های ویدئویی و تصویری هستند و می‌تونید از این دوستان هم API رو تهیه کنید.

آفلاین نیست

آخرین و شاید یکی از مهم‌ترین ارکان APIها – بخصوص برای مایی که در ایران زندگی می‌کنیم – این موضوعه. این موضوع یک عیب بزرگه و خب میشه با ابزارهایی مانند Ollama تا حدی از پسش بر اومد.

چطور ممکنه API Wrapper به کشتنمون بده؟

سناریوها رو به ترتیب می‌نویسم، این‌ها توضیحات زیادی ندارند چون کاملا موردی بهشون رسیدم و اگر توضیحات اضافه‌ای به ذهنم برسه قطع به یقین، در مطلبی جداگانه همه رو توضیح میدم.

• تعطیلی ارائه‌دهنده
• قطع و وصل شدن API (چیزی که بخصوص در APIهای واسط مثل اول‌ای‌آی کاملا پیش میاد)
• هک شدن API و لو رفتن دیتا
• ارسال دیتا به واسطه‌هایی که ازشون مطمئن نیستیم
• عدم کنترل روی محصول وقتی اینترنت با مشکل مواجه می‌شه.

ممکنه مشکلات دیگری هم در میان باشه، اگر شما هم چیزی به ذهنتون رسید می‌تونید همینجا در بخش نظرات بهم بگید.

جمع‌بندی

در کل API Wrapper نوشتن برای پروژه‌های عام‌منظوره، کار عجیب و بدی نیست و خب هزینه خروج و شکست رو به وضوح کمتر می‌کنه، در حالی که برای انجام کار جدی و حساس، گزینه مناسبی نیست. اگر هرکدوم از معایبی که برشمرده شد رو تونستید برطرف کنید، احتمالا گزینه مناسبی برای شما، پروژه یا کسب و کارتونه؛ در غیر اینصورت باید کمی Local تر فکر کنید.

در نهایت، ازتون ممنونم که وقت گذاشتید و این مطلب رو خوندید. باز هم اگر نظر و پیشنهادی پیرامونش داشتید، ممنون میشم در بخش نظرات همین بلاگ یا بخش گفتگوی کانال تلگرام به من بگید.

مدتی پیش، پروژه‌های مختلفی مثل مارال یا جبیر رو با هدف انتشار و ساخت یک مدل زبانی بزرگ با همون LLM (مخفف Large Language Model) شروع کرده بودم اما بحث این مدل‌ها و شاید همزمان شدن انتشار این‌ها با نسخه‌های جدیدی از پلتفرم‌های مانی و آتلیه، کمی باعث شده بود که از هدف اصلی دور بشیم.

در همین مدت، مدل ۸ میلیارد پارامتری هرمز منتشر شد که خب یک بازخورد بسیار خوب از جامعه فارسی‌زبان تونست بگیره. مدل هرمز، از طریق وبسایت هاگینگ‌فیس، کاملا در دسترس شماست و می‌تونید ازش استفاده کنید.

اما هرمز شد بخشی از یک پروژه بزرگتر، چرا که کمی دقت به بزرگان این حوزه، نشون از این بود که تقریبا همه شرکت‌های خوب و موفق در این حوزه، به جای این که «یک مدل» منتشر کنند «یک خانواده مدل» منتشر کردند که خب باید از این قضیه تا حدی الگوگیری می‌شد.

تصمیم به ساخت یک خانواده از مدل‌ها

از تولیدکنندگان بزرگ و تجاری مدل‌های جنریتیو که بگذریم، بسیاری از شرکت‌هایی که مدل‌های اوپن سورس تولید می‌کنن و نام‌داران این عرصه هم هستند (مثل Alibaba Cloud, DeepSeek, Mistral و حتی Meta) عموما به یک عدد مدل کفایت نمی‌کنند.

مدل‌هایی که این شرکت‌ها تولید می‌کنند عموما در یک «خانواده» قرار داره و این خانواده هم بر اساس تعداد پارامتر، توانایی استنتاج (یا همون Reasoning) توانایی بینایی ماشین (یا همون vision) و …، تعیین می‌شن. برای مثال یکی از مدل‌های معروف این حوزه که LLaMA نام داره و توسط شرکت متا ساخته شده، معمولا در یک نمونه کوچک (۷ یا ۸ میلیارد پارامتری)، یک نمونه متوسط (۱۱ یا ۱۳ پارامتری) و نمونه‌های بزرگ (۷۰ میلیارد پارامتر و بیشتر) تولید میشه.

اما خب یک مورد دیگری هم که به چشمم خورد، کاری بود که DeepSeek با R1 کرده بود. در واقع اومده بودن مدل‌های کوچکتر (از یک و نیم میلیارد تا هفتاد میلیارد پارامتر) رو با روش Distillation درست کرده بودند.

در واقع مدل‌هایی مثل LLaMA, Qwen, Mistral و … رو با داده‌هایی که از مدل دیپ‌سیک ۶۷۱ میلیارد پارامتری به دست آورده بودند، مجدد آموزش دادند که در اختیار افراد بیشتری قرار بگیره.

همین موضوع، باعث شد که به این فکر بیفتیم که در سال ۱۴۰۴ به جای این که هفته‌ای یک LLM ریلیز کنیم 😁 یک خونواده خوب از LLMها برای تمام فصول ریلیز کنیم که باز هم از DeepSeek V3 و ترین‌ کردن QLoRA و مرج کردن روی اون شروع شد.

اسم Xei از کجا میاد؟

پیش از این که بخواهیم در مورد خود مدل‌ها و روش اجراشون صحبت کنیم، کمی در مورد اسم توضیح بدم.

ریاضیدانان ایرانی مثل خوارزمی، موقعی که معادلات خاصی رو حل می‌کردند از عبارت «شیء» بعنوان مجهول استفاده می‌کردند. وقتی اروپایی‌ها آثار این دانشمندان رو به زبان‌های خودشون ترجمه کردند، درک کردند که این «شیء» در واقع مجهوله و به جای این که Object (یا چیزی معادلش) ترجمه‌ش کنند، برای حفظ حالت مجهولش از عبارت xei استفاده کردند که بعدا شد xای که در معادلات مختلف استفاده می‌کنیم.

یکی از دلایل این اسم، اینه که هم تلفظش برای داخلی‌ها راحته هم خارجی‌ها و هم یک بکگراند جالب ایرانی داره.

اما حالا مدل‌ها چی هستند؟ چرا انقدر این خونواده از مدل‌ها مهم بود؟

اهمیت خانواده مدل Xei

یکی از دلایل اصلی ساخته شدن Xei این بود که این مدل‌ها بتونن هم روی دستگاه‌های کاربر نهایی مثل من و شما اجرا شن هم روی زیرساخت‌های بزرگ و صنعتی.

در واقع هم تعدادی مدل On Device داشته باشیم و هم تعداد زیادی مدل برای استفاده Enterprise و به همین خاطر ۷ تا مدل در این خونواده، قرار گرفته که در ادامه بررسی می‌کنیم.

مدل‌های Xei

• مدل ۰.۱ میلیارد پارامتری، مبتنی بر لاماست و صرفا زبان انگلیسی می‌فهمه و می‌تونه در کارهایی مثل کدنویسی به شما کمک کنه.
• مدل ۰.۵ میلیارد پارامتری، مبتنی بر Qwen ساخته شده. با این که از دیتای چندزبانی درش استفاده شده ولی بهترین عملکرد رو روی انگلیسی داره و همچنان برای کارهایی مثل کدنویسی و نوشتن ایمیل، مناسبه.
• مدل ۲ میلیارد پارامتری که مبتنی بر Gemma 2 ساخته شده و محمد شجاعی عزیز زحمت ساختش رو کشیده، اولین مدلیه که به خوبی فارسی رو درک می‌کنه و می‌تونه به زبان فارسی به شما پاسخ‌های درست بده.
• مدل ۸ میلیارد پارامتری که در واقع همون هرمز قدیمی خودمونه و مبتنی بر Command-R از Cohere ساخته شده.
• مدل ۳۲ میلیارد پارامتری که باز هم مبتنی بر Command-R ساخته شده و نتایج بهتر و دقیق‌تری می‌تونه تولید کنه.
• مدل ۱۰۰ میلیارد پارامتری که باز هم مبتنی بر Command-R ساخته شده 😁
• و در نهایت مدل ۶۷۱ میلیارد پارامتری که مبتنی بر DeepSeek V3 ساخته شده و از معماری MoE بهره می‌بره.

و خب همونطوری که می‌بینید، تا مدل ۸ میلیارد پارامتری به سادگی روی اکثر رایانه‌های شخصی حتی بدون کارت گرافیک NVIDIA قابل اجراست ولی نمونه ۳۲ و ۱۰۰ و ۶۷۱ نیاز به منابع بیشتری دارند که در ادامه به اون‌ها هم می‌پردازیم.

چطوری به Xei دسترسی پیدا کنیم؟

اگر می‌خواهید مستقیما به سمت مدل ۶۷۱ میلیارد پارامتری بریم، کافیه که به این سرویس برید، یک حساب کاربری بسازید و شروع به چت کنید.

ولی اگر دوست دارید که این مدل رو روی سیستم شخصی خودتون اجرا کنید، می‌تونید از کتابخونه Ollama نسخه مناسب رو دانلود کنید (با کارت ۲۰۵۰ تا مدل ۳۲ میلیاردی قابل اجراست، گرچه بهترین نتیجه مربوط به همون ۸ میلیاردیه).

در آموزش‌های بعدی، نحوه راه‌اندازی و کار کردن با Ollama رو هم قرار خواهم داد که ببینید چطور میشه به سادگی یک سری مدل خوب هوش مصنوعی رو روی کامپیوتر شخصی، اجرا کرد.

جمع‌بندی و سخن آخر

در حال حاضر، پروژه Xei بعنوان یکی از پرچم‌داران مجموعه مانی که تحت برند Aqua Regia فعالیت می‌کنه قراره مدتها آخرین و مهم‌ترین پروژه ما باشه. از همین رو، پست بلاگ مربوط بهش هم زود نوشته شد تا این که بتونیم روی اون مانور لازم رو بدیم.

اما کل داستان این نیست و به زودی با سورپرایزهای جدید‌تری، در خدمت شما خواهیم بود. امیدوارم تا اون موقع با Xei کارهای خفنی کرده باشید 😎

در چندین روز گذشته، اتفاق ناگواری رخ داد و اون هم از بین رفتن دسترسی بسیاری از کاربران ایرانی، به گوگل آنالیتیکس بود. این اتفاق محدود به افراد داخل کشور هم نبود و حتی دوستان مهاجر – که حساب کاربری گوگلشون رو در ایران ساخته بودند – هم از گزند این موضوع در امان نبودند.

در همین حوالی، بسیاری از افراد تلاش کردند که دسترسی به آنالیتیکس رو مجددا احیاء کنند. بعضی‌ها از طریق ساخت حساب کاربری جدید و بعضی‌ها از طریق استفاده از ابزارهای اوپن سورس مثل Matomo. احتمال زیاد یک عده هم پشت در ادارات دولتی مشغول دریافت مجوز برای وام‌های چند میلیاردی و ساخت آنالیتیکس ملی هستند که هیچوقت قرار نیست چیزی ازش بیاد بیرون 🙂

خلاصه اینجا شد که من به فکر افتادم که چی می‌شه اگر از ابزاری که خودم استفاده می‌کنم و (لینک) یک نمونه قابل استفاده‌تر برای دوستان سئوکار بسازم؟

نتیجه این شد که «لسان‌دیتا» ساخته شد. حالا لسان‌دیتا چیه؟ با هم بررسی خواهیم کرد!

معرفی لسان‌دیتا

لسان‌دیتا ابزاریه که شما با کمک اون می‌تونید اطلاعات وبسایت خودتون رو تجزیه و تحلیل کنید و از طریق پلتفرم لسان دیتا در دسترسه. لسان‌دیتا بسیار ساده‌ست و به شما کمک می‌کنه تا ببینید در وبسایتتون چه اتفاقی می‌افته.

مثلا، این داشبورد پلتفرم هوش مصنوعی مانی در لسان‌دیتاست:

همونطوری که می‌بینید، در ۲۴ ساعت گذشته چه تعداد آمدند و چقدر bounce rate داشتیم و …! و صدالبته میشه همین آمار رو برای هفته و ماه هم دید و نکته زیباش دقیقا همینجاست.

چطور از لسان‌دیتا استفاده کنیم؟

استفاده از لسان‌دیتا بسیار ساده‌ست. برای این کار فقط کافیه که این مراحل رو طی کنید:

• وارد وبسایت بشید (لینک)
• ثبت‌نام کنید (لینک مستقیم ثبت‌نام)
• ایمیلی که براتون ارسال شده رو باز کنید و کاربرتون رو تایید کنید.
• یک وبسایت ایجاد کنید.
• تگ اسکریپت مربوط به وبسایت رو در <head> وبسایتتون قرار بدید.

بعد از حدود یک الی دو ساعت از فعالسازی که بگذره، شما نتایج رو در وبسایت لسان‌دیتا می‌بینیدو می‌تونید ورودی‌ها، بازدیدها و … رو به سادگی چک کنید.

جمع‌بندی

زمانی که با مشکلات بسیار زیادی در اینترنت دست و پنجه نرم‌ می‌کنیم و از طرفی با محدودیت‌هایی روی بسیاری از ابزارها از سمت داخل مواجهیم، قطعا خبر قطع دسترسی و تحریم نیز به خودی خود خبر خوشایندی نیست و می‌تواند باعث آن شود که اجتماع، ناامیدی بیش از گذشته را تجربه کند.

ساخت ابزارهایی مانند مانی و آتلیه و همچنین پیش‌برد پروژه جبیر گرچه گام‌هایی در جهت دمکراتیزه کردن هوش مصنوعی برای عموم بود، اما لازم بود که به گام جدیدی نیز ورود کنیم که بلاشک این گام، صنعت بازاریابی دیجیتال و سئو بود و لسان‌دیتا، دقیقا ورود ما به بازار بزرگتری را رقم خواهد زد.

پاییز دو سال پیش بود که ChatGPT آمد و به شکل خاصی بازار همه چیز رو عوض کرد یا بهتره بگم که به هم ریخت 😁 در این مدت نه فقط OpenAI که هزاران شرکت دیگر هم دست به کار شدند و شروع کردند به ارائه مدل‌های زبانی بزرگ یا همون LLMها و خواستند که به شکلی با OpenAI رقابت کنند.

الان که دو سالی از اون روزها گذشته منتها موضوع کمی تفاوت داره و بیش از این که سمت ارائه مدل بریم، بهتره به سمت agent یا «عامل» بریم که خب خودش یک بحث مفصله.

دیشب، در بلاگ انگلیسیم کمی در مورد مدل‌های بزرگ و ایجنت‌ها صحبت کردم و امروز تصمیم گرفتم که بلاگ فارسیش رو هم بنویسم که هر دو طرف، محتوای مناسب رو داشته باشیم.

ایجنت‌ها، عملگرایی به LLMها اضافه می‌کنند.

اگر دنبال‌کننده بلاگ و در کل محتوای من باشید، احتمالا می‌دونید که من هم در بازی LLM بودم و مثلا یکی از LLMهای اوپن سورسی که روش کار کردم مدل مارال هفت میلیارد پارامتری بود که روی Alpaca Persian تمرین داده شد.

اما آیا یک مدلی که سوال-جواب کنه کافیه یا به چیزی بیشتر نیاز داریم؟ در واقع برای این که LLMها بتونن موثر واقع بشن، باید بتونن با ابزارهای مختلف تعامل کنند. حالا شما فرض کنید که بخواهیم این تعامل رو در سطح فاین‌تیون کردن، به مدل اضافه کنیم.

یعنی فرض کنید که ما APIهایی از دیجی‌کالا، اسنپ، دیوار و مثلا ابر آروان بگیریم. سعی کنیم با کمک تعدادی API Call نمونه، مدل رو تیون کنیم. حالا فرض کنید یک نفر بخواد این مدل رو برای استفاده از تپسی یا باسلام به کار بگیره. چی میشه؟ هیچی! مجددا بار فاین‌تیون با APIهای جدید میفته روی دوش کاربر.

برای حل این مشکل، ما نیاز به agentها داریم. در واقع در مثال‌های فوق هر API و ابزاری که لازم داریم رو برمیداریم، می‌بریم یک جایی براشون توابع درستی می‌نویسیم و سپس با کمک LLMها خروجی رو «انسانی» یا Humanize می‌کنیم. به این شکل بار فاین‌تیون کردن LLMهم به دوش نمی‌کشیم و همه چیز هم عالی پیش خواهد رفت.

ساخت ایجنت بدون استفاده از فریمورک

دقیقا از زمانی که OpenAI و سایر شرکت‌هایی که LLM ارائه دادند APIهای چت و یا Instruction Following خودشون رو هم ارائه کردند، فریمورک‌های زیادی مثل Flowise یا Crew AI ساخته شدند که به شما کمک کنند تا ایجنت بسازید.

اما راستش رو بخواهید – همونطور که در بلاگ انگلیسی هم توضیح داده بودم – خیلی از این فریمورک‌ها یه حجم عجیب و غریبی از پیچیدگی رو به فرایند ساخت ایجنت دارند اضافه می‌کنند.

نتیجه این شد که شخصا به دنبال روشی گشتم که بتونم بدون استفاده از فریمورک خاصی، به راحتی بتونیم یک ایجنت بسازیم. برای همین لازم بود که درک کنم ایجنت اصلا چی کار می‌کنه؟ چرا انقدر مهمه که ما بتونیم ایجنت رو درک کنیم؟ و صدالبته از هر ایجنتی که اسمش «اسمیت» باشه دوری بجوییم 😂

ایجنت‌ها یک سری «وظیفه» و «ورودی مناسب هر وظیفه» رو درک می‌کنند. این وظایف یا تسک‌ها در واقع توابعی هستند که در برنامه‌مون قرار ادادیم که بتونن یک کاری رو انجام بدن (مثلا بره رخداد n ام سری فیبوناچی رو حساب کنه) و ورودی‌هاشون هم دیتاییه که ایجنت باید با هوش خودش تشخیص بده و بسازه.

در نهایت نیاز به مکانیزمی داریم که بیاد این وظایف و ورودی‌ها رو اجرا کنه، خروجیشون رو دوباره بده به LLM و ازش بخواد که Humanizeش کنه. گذشته از این بد نیست که ایجنت ما یک حافظه کوچکی هم داشته باشه.

نمونه یک ایجنت ساده با پایتون

سلب ادعا: از اونجایی که کد این ایجنت رو در گیتهاب گذاشتم، صرفا مراحل ساخت ایجنت ساده رو توضیح میدم و باقیش رو میتونید از گیتهابم ببینید و ایده بگیرید.

اولین گام ما برای ساخت ایجنت باید این باشه که یک LLM مناسب انتخاب کنیم. شما مختارید هر LLMای که یک OpenAI Compatible API ارائه می‌ده انتخاب کنید اما من شخصا دارم از پروژه جبیر خودم استفاده می‌کنم 😁

بعد از اون، لازم داریم که بیاییم یک کلاینت ساده OpenAI درست کنیم که بتونه با API مورد نظر ما کار کنه:

from openai import OpenAI

client = OpenAI(api_key="FAKE", base_url="https://openai.jabirpoject.org/v1")

همونطور که قبلا در این پست توضیح داده بودم، کتابخونه OpenAI در پایتون نیازمند یک API Keyئه که اینجا ما از FAKE استفاده کردیم براش.

حالا یک کلاس ایجنت ساده درست می‌کنیم که حافظه هم داشته باشه:

class Agent:
    
    def __init__(self, system=""):
        self.system = system
        self.messages = []
        if self.system:
            self.messages.append({"role" : "system", "content" : system})
    
    def __call__(self, message):
        self.messages.append({"role" : "user", "content" : message})
        result = self.execute()
        self.messages.append({"role" : "assistant", "content" : result})
        return result
    
    def execute(self):
        completion = client.chat.completions.create(
            model = "jabir-400b",
            messages = self.messages,
            temperature = 0.0
        )
        
        return completion.choices[0].message.content

همونطوری که می‌بینید، این ایجنت می‌تونه یک تاریخچه از چیزهایی که بهش گفتیم (و بهمون گفته) نگه داره و کم کم باید بریم سراغ این که بهش اکشن‌های مورد نظر رو اضافه کنیم.

ولی خب بهتره قبل از اضافه کردن اکشن، تستش کنیم. برای تستش هم این کد رو می‌تونید اجرا کنید:

sample_agent = Agent("You are a helpful assistant")
print(sample_agent("What is 1+1?"))

کد نمونه با اکشن

اگر دوست دارید بدونید که این ایجنت ما با اکشن چطوری کار می‌کنه، می‌تونید به این مخزن گیتهاب مراجعه کنید و ببینید که چطور به راحتی میشه یک اکشن به همین ایجنت ساده اضافه کرد و بار فریمورک‌ها رو هم به دوش نکشید.

جمع‌بندی

اگر طی دو سه سال گذشته محتوای این بلاگ رو خونده باشید می‌بینید که علاقه من به هوش مصنوعی از پروژه‌هایی مثل ریاضی ۱ رو با هوش مصنوعی پاس کن یا پلاک‌خوان فارسی که با Yolo v5 پیاده کرده بودم جدی شد.

این علاقه، کم کم به سمت Generative AI رفت و خب طبیعتا همین علاقه باعث ساخته‌شدن پلتفرم مانی و همچنین آتلیه شد. اما خب در سال ۲۰۲۵ احتمالا بیش از این که به مدل‌های جدید نیاز داشته باشیم، نیاز داریم که مدل‌ها رو به سمت agentic شدن بیاریم و اپلیکیشن‌ها رو به شکل AI agent داشته باشیم.

سلب ادعا: این مطلب صرفا آموزشی بوده و هرگونه استفاده غیرقانونی از دانش به اشتراک گذاشته شده در این مطلب، بر عهده خواننده خواهد بود. 

احتمالا شما هم دوست داشتید که از APIهای OpenAI استفاده کنید ولی هزینه‌های بالایی داشته و اونطوری که باید و شاید، نتونسته شما رو راضی کنه. در این پست، می‌خوام یک راهکار بهتون نشون بدم که به صورت «کاملا رایگان» بتونید از این APIها استفاده کنید. فقط یادتون باشه که این روش رو فقط برای مصارف شخصی استفاده کنید، چون اگر ببریدش روی محصول، ممکنه دردسرساز بشه براتون.

این رو هم بگم که این مطلب، مطلبیه شدیدا برنامه‌نویسانه و خب برخلاف مطالب قبلی که یکم مخاطب عام‌تری داشت، نیاز به کمی دانش پایه برنامه‌نویسی داره.

پیش‌نیازها

برای این که از این آموزش استفاده کنیم، نیاز داریم این موارد رو بلد باشیم:

• آشنایی پایه با APIها و این که چطور کار می‌کنند (می‌تونید یکی از مطالب قدیمی من رو بخونید)
• آشنایی اجمالی با پایتون

همین؟ بله همین!

شروع به کار

نصب کتابخانه‌های مربوطه

مثل هر پروژه دیگری، ابتدا نیاز داریم تا کتابخانه‌ها و چارچوب‌های مربوط به اون رو، روی سیستم خودمون نصب کنیم. چون این پروژه پایتونیه، از ابزار pip استفاده خواهیم کرد.

اما قبل از اون، بهتره یک محیط مجازی پایتون ایجاد کنیم:

virtualenv -ppython3 .venv

بعد از اون، وقتشه که فعالش کنیم:

source .venv/bin/activate

دقت کنید این پروسه فعال‌سازی، در ویندوز کمی متفاوت از مک و لینوکسه که با یک سرچ ساده، می‌تونید بهش برسید. البته توصیه شخصیم اینه که روی ویندوز هم از WSL استفاده کنید که بدون مشکل تمامی کدهایی که در این پست قرار دادم، براتون اجرا بشه (چون هم روی لینوکس، هم مک و هم WSL تستشون کردم).

بعد از فعالسازی، ترمینال شما به این شکل درمیاد:

(venv) ~:$

این به این معناست که محیط مجازی پایتون، اجرا شده و میشه بدون مشکل ازش استفاده کرد.

حالا وقتشه که کتابخونه‌های openai و g4f رو نصب کنیم:

pip install "g4f[all]" openai

این دو کتابخونه، دقیقا تنها چیزهایی هستند که ما نیاز داریم!

حالا g4f چیه؟

عبارت g4f مخفف gpt4free و بازی با عبارت gpt for free یعنی «جی‌پی‌تی رایگان»ئه! حالا این کتابخونه چه کاری می‌کنه که gpt رایگان به ما می‌رسونه؟ 😁

کاری که این کتابخونه می‌کنه، اینه که میاد و از providerهای مختلفی که داره (بعضیا مثل Airforce/OpenRouter با خواست خودشون البته در اختیارش قرار دادند) استفاده می‌کنه و به شما امکان استفاده از مدل‌های متنوع هوش مصنوعی مثل GPT, Claude, Mistral و … رو میده. در واقع یک «تلاش برای دمکراتیزه کردن هوش مصنوعی» در نوع خودش می‌تونه محسوب بشه.

و خب نه فقط چت‌بات، که APIهای تولید تصویر (بخصوص با مدل Dall-E) رو هم پشتیبانی درستی داره می‌کنه! اما حقیقتش رو بخواهید، مدل‌های تصویرش به شدت محدودن و بهتره که به همین متنی‌ها قناعت بورزیم 😁

چرا به OpenAI نیاز داریم؟

این هم سوال خوبیه. مگه نگفتیم قرار نیست از خود OpenAI یا سایر فراهم‌کنندگان APIهاش سرویس بگیریم؟ درسته. ولی نیاز داریم به کتابخونه پایتونیش برای این که بتونیم از API لوکالمون استفاده کنیم!

راه‌اندازی API لوکال

خب الان وقتشه یک پنجره ترمینال جدید باز کنید، طبق چیزی که گفته شد، محیط مجازی رو فعال کنید و سپس تایپ کنید:

g4f api

بعدش enter بزنید و صبر کنید تا API بیاد بالا. وقتی API بیاد بالا چنین صحنه‌ای می‌بینید:

و تبریک، API ما قابل استفاده‌ست.

نوشتن کد پروژه

این همه توضیح دادیم تا برسیم به بخش جذاب ماجرا، که نوشتن کدهای پروژه‌مونه!

اول لازم داریم تا کتابخونه‌های لازم رو به پروژه اضافه کنیم:

from openai import OpenAI

این قطعه کد، میاد و کلاس OpenAI رو از کتابخونه openai برای ما در پروژه لود می‌کنه.

بعدش نیاز داریم یک کارخواه OpenAI درست کنیم:

client = OpenAI(
 api_key = "FAKE", 
 base_url = "http://localhost:1337/v1"
)

خب یک توضیحی بدم، کتابخونه OpenAI بدون API Key کار نمی‌کنه. به همین خاطر یک مقدار بی‌خود (در اینجا عبارت FAKE) رو وارد کردیم. در قسمت Base URL هم آمدیم و به این کتابخونه فهموندیم که به جای این که به APIهای خود OpenAI متصل بشه، به لوکال هاست ما متصل بشه.

در واقع کل کار رو اینجا انجام دادیم و حالا مونده یک مرحله! اون هم اینه که یک چت با مدل مورد نظر بسازیم:

response = client.chat.completions.create(
 model = "gpt-4o", 
 messages = [
   {
     "role" : "user",
     "content" : "Hello"
   }
  ],
)

و همونطوری که می‌بینید فرمت پیام‌های ما، فرمت چت و اسم مدلمون هم gpt-4o گذاشتیم. البته امکان استفاده از مدل‌های دیگر هم هست ولی اینجا با gpt-4o کار داشتیم 😁

و حالا وقتشه که نتیجه رو  در ترمینال ببینیم:

print(response.choices[0].message.content)

و تمام!

کد کامل

کد کامل این پروژه هم به این شکل خواهد شد:

from openai import OpenAI

client = OpenAI(
 api_key = "FAKE", 
 base_url = "http://localhost:1337/v1"
)

response = client.chat.completions.create(
 model = "gpt-4o", 
 messages = [
   {
     "role" : "user",
     "content" : "Hello"
   }
  ],
)

print(response.choices[0].message.content)

ملاحظات قانونی

احتمالا شما هم الان نگران این هستید که این نوع استفاده، می‌تونه برای شما دردسر قانونی درست کنه. حقیقتش رو بخواهید خیر. این کتابخونه (و سایر کتابخونه‌های مشابه) می‌تونن کاملا قانونی باشن اگر شما از مدل‌های اوپن سورس موجود استفاده کنید.

مثلا من پیشنهاد می‌کنم برای خیلی از پروژه‌هایی که با g4f قراره بسازید از mixtral-8x22b استفاده کنید. هم خوبه، هم اوپن سورسه و هم فارسی می‌فهمه. یا مثلا llama-3.1-70b و llama-3.1-405b و …

در کل میخوام بگم که می‌تونیم این موضوع رو کاملا درست و قانونی هم در دستان خودمون داشته باشیم و لذت هم ببریم 😎

جمع‌بندی

در دنیای امروز که ابزارها دارند حرف اول رو می‌زنن، خیلی مهمه که بدونیم چطور می‌تونیم به ابزار خوب برسیم. این پست، یکی از اهدافش این بود که به شما نشان بده ابزارهای خوب رایگان هم وجود دارند که شما بتونید بدون مشکل، باهاشون کار کنید.

احتمالا در آینده، باز هم ابزار یا API خوب در حوزه هوش مصنوعی و بخصوص هوش مصنوعی زایا (Generative AI) معرفی کنم. امیدوارم که موفق و موید باشید و این آموزش به دردتون خورده باشه.

ضمنا، لطفا از مدل‌های تجاری به صورت غیرقانونی استفاده نکنید 😁